Bonaire PlantengidsDe planten van BonaireFabaceae · vlinderbloemenfamilie
Libidibia coriaria (Jacq.) Schltdl.[2]
Fijn geveerd blad, gedraaide peulen en een kroon gevormd door de wind. Maak kennis met een karaktervolle boom uit het landschap van Bonaire.
Leer de boom kennenOp Bonaire wordt de naam Watapana gebruikt voor de boom, terwijl Dividivi ook naar de vrucht verwijst. De huidige wetenschappelijke naam is Libidibia coriaria; Caesalpinia coriaria is een synoniem.[2][5]
Van wortel tot zaad
Kijk naar de combinatie van het fijne blad, de kleine lichte bloemen en de sterk gekromde peulen. Een scheefgegroeide kroon alleen is geen betrouwbare herkenning: ook andere bomen groeien met de wind mee.[3][4]
De Dividivi heeft een hoofdwortel en zijwortels. Bij achtjarige bomen in droog Noordoost-Brazilië maten onderzoekers een wortelspreiding van ongeveer anderhalve meter vanaf de stam. De wortels geven houvast en nemen water en voedingsstoffen op.[20]
Een houtige, vaak kromme stam met veel vertakkingen. De regionale flora beschrijft de soort als een boom zonder doornen.[3]
Het blad is dubbelgeveerd: van de hoofdas lopen zijassen met rijen piepkleine blaadjes. Samen vormen ze het fijne, veerachtige silhouet.[3]
Kleine witte tot roomwitte bloemen staan dicht bij elkaar in trossen. Ze geuren en zijn veel minder opvallend dan de kroon van de boom.[3][4]
De vrucht is een platte, sterk gebogen of gedraaide peul. Rijpe peulen zijn donkerbruin en bevatten looistoffen, ook tanninen genoemd.[4][7]
Binnen in de peul zitten langwerpige zaden. De regionale flora noemt 6–8 zaden per peul; dit is een beschrijving, geen vast herkenningsgetal.[3]
Geworteld in het eiland
Natuur & herinnering
Ook in de Bonairiaanse cultuur heeft de boom een plek. STINAPA publiceerde Cecilia Everts’ gedicht ‘E pal’i watapana’ in het tijdschrift Makubekèn. Het verbindt de boom met het leven op het eiland.[10]
Mens, boom & handel
Watapana verbindt het landschap van Bonaire met arbeid, koloniale macht en handel over zee. Brieven, kranten en historische beschrijvingen bewaren verschillende kanten van die geschiedenis.
Een overheidsadvertentie bood ongeveer 10.000 pond watapana-peulen aan, opgeslagen en leverbaar op Bonaire. Belangstellenden konden schriftelijk een bod indienen. De kleine vruchten verschijnen hier als handelswaar in de koloniale administratie. De advertentie vermeldt de aangeboden hoeveelheid, maar vertelt niet wie deze partij verzamelde, of zij werd verkocht en waar zij uiteindelijk terechtkwam.[6]
Kennis met zorg
PLANTDELEN & AMBACHT
Het bekendste historische gebruik is leerlooien. In internationale plantkundige naslagwerken worden ook kleurstoffen en inkt uit de peulen beschreven. Dat laatste is geen bewijs van een specifiek Bonairiaans gebruik.[7]
EETBAARHEID & GIFTIGHEID
Veilige consumptie van peulen, zaden of andere delen is voor deze pagina niet vastgesteld. Dat bewijst op zichzelf ook niet dat de hele boom giftig is. De geraadpleegde gegevens zijn onvoldoende voor een veilig eetadvies.[7]
MEDICINAAL GEBRUIK
Traditioneel medicinaal gebruik is buiten Bonaire beschreven. Een studie uit 2022 onderzocht fruitextracten tegen bacteriën in het laboratorium. Dat toont geen werking of veilige dosis bij mensen aan. Een specifiek Bonairiaans medicinaal gebruik is hier niet bevestigd.[8][9]
Botanische gegevens, historische documenten en culturele bronnen zijn hieronder per onderwerp terug te vinden. Bij historische cijfers en beschrijvingen staan periode en geografisch bereik vermeld.
Artikel ‘Dividivi’, p. 272–273. Historische handel, oogstarbeid en uitvoercijfers van Curaçao, Aruba en Bonaire.
Huidige wetenschappelijke naam, synoniem, familie en natuurlijk verspreidingsgebied.
Caesalpiniaceae, p. 55. Plantkenmerken en historische collecties op Bonaire.
Aanvullende soortbeschrijving, Engelse naam en bloemkenmerken.
Lokale namen en het verschil tussen boom- en vruchtnaam op Bonaire; de taxonomische indeling verschilt van Kew.
Historisch verkoopbericht over watapana-peulen op Bonaire, PDF-pagina 2.
Internationale toepassingen van plantdelen. Geen advies voor menselijke consumptie.
Traditionele medicinale toepassingen buiten Bonaire; geen bewijs van klinische werkzaamheid.
Onderzoek naar fruitextracten en Aeromonas-bacteriën. Laboratoriumonderzoek, geen behandelstudie bij mensen.
Culturele verwijzing naar Cecilia Everts’ ‘E pal’i watapana’, gedrukte p. 12.
Soortrecord met naamgeving en verwijzingen naar biodiversiteitsgegevens.
Soortpagina met afbeeldingen en waarnemingen. Beoordeel de licentie per afbeelding.
Archief 1.05.12.01, inv. 337; brief van 5 juni en bijlagen. Scans 250, 253–254.
Verslag uit 1868, p. 477 (PDF 8): levensonderhoud en watapana-oogst.
P. 39 (PDF 65): vrouwen, kinderen en plukloon op Bonaire rond 1900.
Mangasina, dividivi-handel en certificaten van oorsprong; historische duiding door de parkbeheerder.
PDF 66: WIC-periode en Bonaire als gouvernementplantage vanaf 1816.
P. 11 (PDF 13): ecologische context van de ABC-eilanden en dividivi.
Dividivi bij de karakteristieke soorten in de natuureducatie van Bonaire.
Wortelonderzoek bij achtjarige bomen in Petrolina, Brazilië; p. 667–668.
Herkomst en rechten van de afbeeldingen. De oorspronkelijke bestanden zijn niet met AI bewerkt; in de paginaweergave kunnen uitsneden zijn gebruikt.
De oorspronkelijke licentie blijft van toepassing op de betreffende foto; zij geldt niet automatisch voor de volledige website.
Bronnen gecontroleerd op 26 september 2026
